فروپاشی معنا وضعیتی روانی وجودی است که در آن چارچوب‌های درونی فرد برای فهم جهان، خود و آینده به‌طور ناگهانی یا تدریجی از کار می‌افتند.
در این وضعیت، انسان نه فقط «دچار رنج» می‌شود، بلکه نمی‌داند رنجش را چگونه بفهمد، کجا قرار دهد و با چه زبانی روایت کند.
فروپاشی معنا زمانی رخ می‌دهد که رویدادی مانند فقدان، بحران، شوک روانی، بی‌عدالتی شدید، بیماری، جنگ یا تجربه‌ای عمیقاً ناهمخوان با باورهای پیشین پیوند میان تجربه و تفسیر را قطع می‌کند.
فرد هنوز درد را احساس می‌کند، اما نظامی که پیش‌تر به او می‌گفت «این چرا اتفاق افتاد»، «من کیستم» و «حالا چه باید بکنم» دیگر پاسخگو نیست.

در حالت فروپاشی معنا :
- جهان قابل فهم نیست  
- آینده قابل تصور نیست  
- خودِ فرد قابل شناسایی نیست 


اما براستی معنا چیست معنا مفهومی است که به تجربه‌ها، واژه‌ها، کنش‌ها و رویدادها جهت، فهم‌پذیری و ارزش می‌بخشد. معنا پلی است میان ذهن انسان و جهان؛ چیزی که باعث می‌شود آنچه می‌بینیم، می‌شنویم یا انجام می‌دهیم صرفاً اتفاق نباشد، بلکه قابل تفسیر و مهم شود.

در سطح زبانی، معنا همان مفهومی است که یک واژه یا نشانه به آن ارجاع می‌دهد.
در سطح ذهنی، معنا حاصل تفسیر فرد از تجربه‌ها بر اساس حافظه، فرهنگ، احساس و باورهاست.
در سطح وجودی، معنا پاسخ انسان به این پرسش است که «چرا زندگی می‌کنم؟» و «این رنج یا تلاش چه ارزشی دارد؟».

معنا امری ثابت و مطلق نیست. می‌تواند شخصی یا جمعی باشد،
در طول زمان تغییر کند و حتی فروبپاشد. وقتی معنا وجود دارد، زندگی قابل تحمل و جهت‌دار می‌شود؛ و وقتی از بین می‌رود، احساس پوچی، سردرگمی و بی‌هدفی پدید می‌آید.

به بیانی دیگر معنا همان چارچوبی است که به زندگی، زبان و کنش انسانی مفهوم، جهت و ارزش می‌دهد. معنا را میتوان حداقل از شش جهت به بحث کشاند که بقرار زیر عنوان میگردد

1. معنای لغوی همان تعریف واژه در فرهنگ لغت است و پایهٔ اولیهٔ فهم زبانی را شکل می‌دهد.  
2. معنای اصطلاحی در حوزه‌های علمی و تخصصی به کار می‌رود و معنایی دقیق‌تر و محدودتر دارد.  
3. معنای زمینه‌ای و ضمنی به موقعیت، لحن و فرهنگ وابسته است و اغلب فراتر از واژه‌ها فهم می‌شود.  
4. معنای عاطفی احساساتی است که واژه‌ها و تجربه‌ها در ذهن و روان فرد ایجاد می‌کنند.  
5. معنای شخصی و اجتماعی حاصل تفسیر فردی و قراردادهای فرهنگی و ارزش‌های جمعی است.  
6.معنای وجودی ژرف‌ترین سطح معناست و به پرسش‌هایی دربارهٔ هدف، رنج و معنای زندگی می‌پردازد.  

به همین دلیل، فروپاشی معنا الزاماً با علائم بالینی مشخص آغاز نمی‌شود، اما اغلب با احساس‌هایی مانند:
بی‌جهتی، پوچی، کرختی عاطفی، اضطراب بی‌نام، خشم پراکنده، یا حس «غریبه شدن با زندگی» همراه است.

نکتهٔ کلیدی این است که:
فروپاشی معنا برابر با پایان انسان نیست.  
بلکه لحظه‌ای است که ساختارهای قدیمیِ معنا دیگر کار نمی‌کنند.

از منظر روان‌شناختی–وجودی، این فروپاشی خطرناک است اگر نادیده گرفته شود، اما ضروری است اگر قرار باشد معنای عمیق‌تری شکل بگیرد.
بسیاری از افراد نه در لحظهٔ رنج، بلکه در لحظه‌ای که می‌فهمند «دیگر نمی‌دانم چرا ادامه می‌دهم» دچار فروپاشی معنا می‌شوند.

در این‌جاست که تاب‌آوری یا RESILIENCY معنا پیدا می‌کند.

تاب‌آوری، حذف درد نیست.  
تاب‌آوری، انکار شوک نیست.  
تاب‌آوری، بازسازی تدریجی معنا پس از فروپاشی آن است.

یعنی:
توانایی انسان برای ایستادن در ویرانه‌های معنای قدیمی، بدون شتاب برای ترمیم صوری، و آغاز آرامِ ساختن روایتی تازه از خود، جهان و رنج.

به همین دلیل، فروپاشی معنا نه نقطهٔ مقابل تاب‌آوری، بلکه آستانهٔ آن است.  
انسانِ تاب‌آور، کسی نیست که فرو نپاشیده؛  
بلکه کسی است که فروپاشی معنا را زیسته و از دل آن، معنایی انسانی‌تر ساخته است.

سلامت روان نتیجهٔ توان انسان و جامعه برای فهم‌پذیر کردن رنج است.
هنگامی که انسان بتواند تجربه‌های دشوار را در چارچوبی قابل روایت قرار دهد، رنج به فروپاشی روانی نمی‌انجامد.
اما زمانی که این چارچوب‌ها از هم می‌پاشند، آنچه رخ می‌دهد صرفاً بحران فردی نیست، بلکه فروپاشی معنا است؛ وضعیتی که در آن جهان دیگر قابل تفسیر نیست و زبان انسان برای توضیح تجربه‌هایش از کار می‌افتد.

فروپاشی معنا اغلب در بستر رویدادهایی رخ می‌دهد که با باورهای بنیادین فرد یا جامعه ناسازگارند؛ فقدان‌های ناگهانی، بحران‌های جمعی، بی‌ثباتی اجتماعی، جنگ، مهاجرت اجباری یا فرو ریختن اعتماد عمومی.
در این شرایط، انسان نه‌تنها احساس درد می‌کند، بلکه نمی‌داند این درد را چگونه بفهمد و به کجا نسبت دهد.
این ناتوانی در معنا‌بخشی، یکی از ریشه‌های عمیق اضطراب، افسردگی، فرسودگی روانی و احساس پوچی است.

از منظر سلامت روان، خطر اصلی فروپاشی معنا در تنهایی وجودی نهفته است.
فرد احساس می‌کند تجربه‌اش بی‌سابقه، ناگفتنی و بی‌پاسخ مانده است.
در چنین وضعیتی، حتی حمایت‌های سطحی یا توصیه‌های رفتاری نیز کارآمد نیستند، زیرا مسئله در سطح رفتار یا هیجان متوقف نمی‌شود، بلکه به لایهٔ معنا و هویت نفوذ کرده است.
سلامت روان زمانی آسیب می‌بیند که انسان نتواند میان آنچه رخ داده و آنچه باید ادامه یابد، پلی معنایی بسازد.

در این نقطه، مفهوم تاب‌آوری فرهنگی اهمیت می‌یابد.
تاب‌آوری فرهنگی به توان یک فرهنگ برای حفظ، بازتولید و بازسازی معنا در شرایط بحران اشاره دارد.
فرهنگی تاب‌آور است که ابزارهایی زنده برای روایت رنج در اختیار اعضای خود می‌گذارد؛ ابزارهایی مانند زبان مشترک، حافظهٔ جمعی، آیین‌ها، ادبیات، هنر، ضرب‌المثل‌ها، اسطوره‌ها و روایت‌های تاریخی. این عناصر به انسان کمک می‌کنند تا بفهمد تنها نیست و رنج او بخشی از تجربهٔ انسانیِ گسترده‌تری است.

تاب‌آوری فرهنگی، فروپاشی معنا را انکار نمی‌کند. برعکس، آن را به رسمیت می‌شناسد و امکان عبور از آن را فراهم می‌سازد.
در فرهنگی که تاب‌آور است، شکست، فقدان و سوگ به سکوت سپرده نمی‌شوند، بلکه روایت می‌شوند.
روایت، نخستین گام بازسازی معناست.
وقتی تجربه گفته می‌شود، شنیده می‌شود و در حافظهٔ جمعی جای می‌گیرد، از حالت ویرانگر خارج می‌شود و به منبع فهم و پیوند تبدیل می‌گردد.

سلامت روان در خلأ شکل نمی‌گیرد. اگر فرهنگ نتواند زبان رنج تولید کند، اگر رسانه‌ها روایت‌های سطحی و گسسته بسازند، اگر نظام آموزشی معنا را به مهارت تقلیل دهد، فروپاشی معنا به تجربه‌ای فراگیر تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، حتی افراد به‌ظاهر تاب‌آور نیز در بلندمدت فرسوده می‌شوند.

تاب‌آوری فرهنگی، پیوند میان فرد و جمع را حفظ می‌کند.
فرد از فرهنگ معنا می‌گیرد و فرهنگ از روایت‌های فردی تغذیه می‌شود. این رفت‌وبرگشت مداوم، امکان بازسازی معنا پس از بحران را فراهم می‌سازد.
جامعه‌ای که بتواند از دل تجربه‌های دشوار، روایت‌های صادقانه و انسانی بسازد، نه‌تنها سلامت روان اعضای خود را حفظ می‌کند، بلکه سرمایهٔ فرهنگی خود را نیز تقویت می‌نماید.

 فروپاشی معنا پایان راه نیست. نشانهٔ آن است که معانی پیشین دیگر پاسخ‌گو نیستند.
سلامت روان در این نقطه، به توان ایستادن در ابهام وابسته است و تاب‌آوری فرهنگی، امکان ماندن در این ابهام را قابل تحمل می‌سازد.
جایی که معنا فرو می‌ریزد، اگر فرهنگ زنده باشد، بذر معنایی تازه کاشته می‌شود. از دل همین بازسازی است که انسان و جامعه، از بقا عبور می‌کنند و به پایداری می‌رسند.
به بیان دکتر محمدرضا مقدسی معاونت علمی جمعیت همیاران سلامت روان ایران تاب‌آوری فرهنگی، حلقهٔ واسط میان روان فردی و حیات جمعی است؛ نیرویی نامرئی که اجازه نمی‌دهد انسان در تجربهٔ رنج، تنها بماند یا جامعه در مواجهه با بحران، دچار گسست شود. هنگامی که معنا در سطح فردی فرو می‌پاشد، این فرهنگ است که با زبان، روایت، آیین و حافظهٔ تاریخی خود، امکان بازسازی معنا را فراهم می‌سازد. تاب‌آوری فرهنگی پیوند میان فرد و جمع را حفظ می‌کند، زیرا رنج را از انزوا خارج کرده و آن را به تجربه‌ای قابل فهم و مشترک تبدیل می‌نماید. در چنین بستری، سلامت روان صرفاً محصول مداخلات بالینی نیست، بلکه نتیجهٔ حضور فرهنگی زنده است که شنیدن، فهمیدن و معنا دادن را ممکن می‌سازد. جامعه‌ای که از این پیوند مراقبت می‌کند در برابر فروپاشی‌های روانی و اجتماعی نیز پایدارتر می‌ایستد.