مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی رویکردی است که با درک تفاوت‌های فرهنگی، ارتباط مؤثر و حمایت برابر میان افراد از فرهنگ‌های گوناگون را تقویت می‌کند.

مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی یا Intercultural social work رویکردی حرفه‌ای است که با شناخت تفاوت‌های فرهنگی، عدالت اجتماعی، ارتباط مؤثر و حمایت برابر از گروه‌های متنوع را تقویت می‌کند.

به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای حرفه‌ای در قرن بیست‌ویکم، پاسخی به چالش‌های جهان متنوع و چندفرهنگی امروز است. این شاخه از مددکاری اجتماعی بر پایه‌ی احترام، درک تفاوت‌ها و پذیرش تنوع فرهنگی شکل گرفته و هدف آن ارتقای عدالت اجتماعی، برابری فرصت‌ها و کاهش تبعیض در میان گروه‌های مختلف فرهنگی، قومی و زبانی است. در دنیایی که مهاجرت، جهانی‌شدن و ارتباطات بین‌فرهنگی سرعتی بی‌سابقه یافته‌اند، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی به عنوان پلی ارتباطی میان مردم با پیشینه‌ها و ارزش‌های متفاوت عمل می‌کند.

خاطره اکبری نویسنده کتاب مسیر سلامتی در ادامه آورده است مددکار اجتماعی در این حوزه، تلاش می‌کند تا با شناخت عمیق از ارزش‌ها، باورها و الگوهای رفتاری گروه‌های مختلف فرهنگی، رابطه‌ای مؤثر و مبتنی بر اعتماد شکل دهد. این توانایی بین‌فرهنگی به مددکار اجازه می‌دهد نیازها و مشکلات مراجعان را نه‌تنها در چارچوب فردی، بلکه در بستر فرهنگی و اجتماعی آنان درک کند. در واقع، در مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی، فرهنگ نه مانع بلکه بستری برای تحول و رشد اجتماعی محسوب می‌شود.

از دیدگاه نظری، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی بر مفاهیمی چون تنوع فرهنگی، برابری اجتماعی و مشارکت فعال فرد در جامعه استوار است. این رویکرد بر تعامل‌های دوسویه میان مددکار و مددجو تأکید دارد؛ تعامل‌هایی که به درک متقابل، پذیرش ارزش‌های متفاوت و شکستن کلیشه‌های فرهنگی منجر می‌شوند. مددکار اجتماعی میان‌فرهنگی در فرآیند حرفه‌ای خود، ضمن حفظ اصول جهانی مددکاری، تلاش می‌کند تا خدمات اجتماعی را با زمینه‌های فرهنگی مددجویان سازگار سازد.

در جوامعی مانند ایران که ترکیبی از فرهنگ‌ها، قومیت‌ها و زبان‌های گوناگون دارد، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی نقش بسیار حیاتی ایفا می‌کند. وجود تفاوت‌های قومی، مذهبی و سبک‌های زندگی می‌تواند منبع غنا و فرصت باشد؛ اما بدون مدیریت فرهنگی صحیح، ممکن است به سوءتفاهم، تبعیض یا شکاف اجتماعی منجر شود. مددکار اجتماعی میان‌فرهنگی با به‌کارگیری دانش جامعه‌شناسی، روان‌شناسی فرهنگی و نظریه‌های تعامل اجتماعی، به ایجاد بستری همدلانه برای گفت‌وگو و همزیستی کمک می‌کند.

یکی از اصول کلیدی در مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی، احترام فعال به فرهنگ مددجو است. این احترام تنها به معنای تحمل تفاوت‌ها نیست، بلکه شامل تلاش برای شناخت زبان، نمادها، آیین‌ها و ارزش‌های زیسته‌ی افراد است. مددکار باید در تعامل خود با مددجو، از قضاوت‌های فرهنگی بپرهیزد و درک کند که هر رفتار، نگرش و انتخاب انسان، ریشه در نظام معنایی فرهنگ او دارد. از این رو، شناخت دقیق این نظام معنایی، یکی از پیش‌نیازهای اساسی در کار میان‌فرهنگی به شمار می‌آید.

مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی در عمل، وظیفه دارد شکاف‌های ناشی از تفاوت‌های فرهنگی را کاهش دهد. برای مثال، در فرایند مهاجرت و پناهندگی، مددکار اجتماعی باید میان نظام فرهنگی کشور میزبان و فرهنگ مهاجران پیوندی انسانی ایجاد کند. این پیوند هم موجب سازگاری اجتماعی مهاجران می‌شود و هم از تنش‌های فرهنگی و اجتماعی در جامعه میزبان می‌کاهد. در چنین شرایطی، نقش مددکار در آموزش مهارت‌های ارتباطی میان‌فرهنگی، افزایش آگاهی عمومی نسبت به تنوع فرهنگی، و ترویج همبستگی اجتماعی بسیار مؤثر است.

از دیدگاه آموزشی، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی نیازمند تربیت مددکارانی است که نه‌تنها از دانش علمی مددکاری برخوردار باشند، بلکه حساسیت فرهنگی بالایی داشته باشند. آموزش‌های تخصصی در زمینه‌ی ارتباطات میان‌فرهنگی، شناخت اقوام و گروه‌های فرهنگی مختلف، تاریخ فرهنگی جوامع و روان‌شناسی تفاوت‌های فرهنگی، از الزامات اصلی این نوع مددکاری هستند. مددکارانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، باید توانایی گفت‌وگو و میانجی‌گری میان گروه‌های فرهنگی مختلف را داشته باشند و نقش پل ارتباطی میان نظام‌های فرهنگی متفاوت را ایفا کنند.

در سطح کلان اجتماعی، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و عدالت‌محور تأثیرگذار باشد. این رویکرد به دولت‌ها و نهادهای اجتماعی کمک می‌کند تا برنامه‌های رفاهی و اجتماعی خود را بر پایه‌ی درک دقیق از نیازهای فرهنگی گروه‌های مختلف طراحی کنند. برای نمونه، در طراحی برنامه‌های آموزشی و سلامت برای زنان و کودکان از فرهنگ‌های متفاوت، استفاده از بینش میان‌فرهنگی موجب افزایش تأثیرگذاری و کاهش مقاومت‌های فرهنگی می‌شود.

از منظر حقوق بشری، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی ارتباط نزدیکی با اصول حقوق بشر و عدالت اجتماعی دارد. این رویکرد بر حق برابر هر انسان برای دریافت خدمات اجتماعی فارغ از نژاد، دین، زبان یا جنسیت تأکید می‌کند. از این جهت، مددکار میان‌فرهنگی نه‌تنها یک متخصص اجتماعی، بلکه یک پشتیبان عدالت و صلح فرهنگی در جامعه محسوب می‌شود. این نوع مددکاری همچنین زمینه‌ساز شکل‌گیری جوامعی فراگیر، منعطف و پذیرنده می‌گردد که می‌توانند در برابر چالش‌های فرهنگی و اجتماعی تاب‌آوری بیشتری نشان دهند.

در سطح فردی، مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی به رشد شخصی مددکار نیز کمک می‌کند. تعامل با فرهنگ‌های متنوع موجب گسترش جهان‌بینی مددکار شده و مهارت‌های همدلی، انعطاف‌پذیری و انطباق فرهنگی او را افزایش می‌دهد. چنین مددکاری نه‌تنها به مددجویان، بلکه به کل جامعه، بینشی انسانی و فراگیر تزریق می‌کند که اساس توسعه پایدار فرهنگی و اجتماعی است.

امروزه نهادهای علمی و حرفه‌ای مددکاری اجتماعی در بسیاری از کشورها ـ از جمله ایران ـ اهمیت تربیت مددکاران میان‌فرهنگی را بیش از پیش درک کرده‌اند. در برنامه‌های دانشگاهی و دوره‌های تخصصی، آموزش حساسیت فرهنگی، درک میان‌فرهنگی و روش‌های تعامل مؤثر بین‌فرهنگی به یکی از محورهای اصلی تبدیل شده است. همچنین، سازمان‌های بین‌المللی مانند فدراسیون جهانی مددکاری اجتماعی (IFSW) بر ضرورت تلفیق اصول جهانی مددکاری با زمینه‌های فرهنگی بومی تأکید دارند.

بعبارت دیگر  مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی بر پایه‌ی این باور عمیق بنا شده که انسان‌ها، فارغ از فرهنگ و قومیت خود، در نیاز به ارتباط، احترام و حمایت مشترک هستند. این رویکرد با به‌کارگیری اصول حرفه‌ای مددکاری، مهارت‌های ارتباطی میان‌فرهنگی و درک تفاوت‌های فرهنگی، نقشی حیاتی در ساخت جوامعی همدل، برابر و پویا دارد. توسعه‌ی این نوع مددکاری در جامعه‌ی ایران می‌تواند به انسجام اجتماعی، کاهش تبعیض‌های فرهنگی و افزایش اعتماد میان گروه‌های مختلف فرهنگی منجر شود.

خاتمه و خلاصه کلام اینکه مددکاری اجتماعی میان‌فرهنگی نه یک شاخه فرعی، بلکه قلب تپنده‌ی مددکاری اجتماعی در جهان امروز است؛ قلبی که با ضربان همدلی، شناخت و احترام به تنوع می‌تپد و راه را برای تحقق عدالت فرهنگی و اجتماعی هموار می‌کند. در این مسیر، هر مددکار اجتماعی با تعهد انسانی و بینش فرهنگی خود، سهمی در ساختن جامعه‌ای فراگیر و انسانی‌تر خواهد داشت.