ابعاد فرهنگی تابآوری به مجموعهای از ارزشها، باورها، هنجارها، روایتها، نمادها و الگوهای رفتاری اطلاق میشود که در بستر یک فرهنگ شکل میگیرند و به افراد و جوامع کمک میکنند در مواجهه با بحرانها، فشارهای اجتماعی، شکستها و تغییرات سریع، انسجام هویتی، معنای زندگی و توان بازسازی خود را حفظ کنند.
در این معنا، تابآوری سرمایهای فرهنگی و جمعی است که از طریق تاریخ، ادبیات، دین، آیینها، حافظه جمعی و روابط اجتماعی منتقل میشود.
فرهنگ تعیین میکند که رنج چگونه فهمیده شود، شکست چه معنایی داشته باشد و بازگشت به زندگی عادی یا حتی رشد پس از بحران، چگونه امکانپذیر گردد.
ابعاد فرهنگی تابآوری شامل شیوههای فرهنگی تفسیر و یا حتی معنا دادن به رنج، الگوهای همبستگی اجتماعی، روایتهای امیدبخش، احترام به تجربیات زیسته و توان جامعه برای حفظ پیوستگی اجتماعی در شرایط دشوار است. فرهنگی که رنج را قابل گفتوگو و بحران را قابل مدیریت بداند، بستر شکلگیری تابآوری پایدار را فراهم میکند.
تلاش هم در این چارچوب،رفتاری فرهنگی است که تحت تأثیر نگرش جامعه به کار، مسئولیت، پیشرفت، شکست و موفقیت شکل میگیرد.
فرهنگ مشخص میکند که تلاش تا چه حد مورد احترام است، آیا فرایند تلاش مهمتر است یا صرفاً نتیجه نهایی، و اینکه ناکامی در مسیر تلاش چگونه قضاوت میشود.
در فرهنگهایی که تلاش حتی بدون موفقیت های فوری باز هم ارزش اخلاقی دارد، افراد انگیزه بیشتری برای استمرار حرکت و مشارکت اجتماعی دارند.
ابعاد فرهنگی تلاش همچنین شامل الگوهای جمعی کار، مشارکت اجتماعی، مسئولیتپذیری فرهنگی و باور به تأثیرگذاری فرد در سرنوشت جمعی است.
تلاش در این معنا، کنشی است که هویت فردی را با منافع اجتماعی پیوند میزند و از سطح فردی به سطح کنش جمعی ارتقا مییابد.
تابآوری و تلاش، اگرچه اغلب بهعنوان ویژگیهایی فردی در روانشناسی معرفی میشوند، اما در لایهای عمیقتر، ریشههایی فرهنگی و اجتماعی دارند.
هیچ انسانی در خلأ رشد نمیکند و هیچ کنشی، از جمله تلاش یا ایستادگی در برابر سختیها، جدا از بستر فرهنگی و تاریخی شکل نمیگیرد.
فرهنگ، بهمثابه نظامی از معانی، ارزش، باور و الگوهای رفتاری، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری تابآوری و جهتدهی به تلاش افراد و جوامع ایفا میکند.
در جوامع مختلف، شیوه مواجهه با رنج، شکست، فقر، بحران و نابرابری، تفاوتهای معناداری دارد.
این تفاوتها بیش از آنکه ناشی از ویژگیهای زیستی یا فردی باشند، برخاسته از الگوهای فرهنگی هستند.
از این منظر، تابآوری را میتوان توان فرهنگی یک جامعه برای معنا دادن به رنج و تلاش را کنش فرهنگی آن برای تغییر وضعیت موجود دانست.
فرهنگی که روایتهای امیدبخش، حافظه تاریخی فعال و الگوهای همبستگی اجتماعی را در خود پرورش داده باشد، ظرفیت بیشتری برای عبور از بحران خواهد داشت.
در چنین فرهنگی، رنج امری بیمعنا و تصادفی تلقی نمیشود، بلکه در چارچوبی گستردهتر از تجربه جمعی، تاریخ و ارزشمند تفسیر میگردد.
فرهنگ، اساطیر، ادبیات، آیین و سنن مختلف، نقش مهمی در انتقال تجربیات تسلط و تابآوری ایفا میکنند.
روایتهایی که از ایستادگی، صبر، امید و بازسازی سخن میگویند، به نسلهای جدید میآموزند که شکست، پایان راه نیست. از این منظر، فرهنگ خود به منبعی برای تابآوری تبدیل میشود.
تلاش هم در ارزشهای فرهنگی ریشه دارد. اینکه تلاش چگونه تعریف شود، تا چه حد ارزشمند تلقی گردد و چه زمانی به رسمیت شناخته شود، همگی تابع فرهنگ هستند.
در برخی فرهنگها، تلاش مستمر حتی بدون موفقیت ظاهری، ارزش اخلاقی بالایی دارد؛ در حالیکه در برخی دیگر، تنها نتیجه نهایی مورد توجه قرار میگیرد.
فرهنگهایی که بر «فرایند» تأکید دارند، تلاش را بهعنوان بخشی از هویت فردی و اجتماعی میپذیرند.
در چنین جوامعی، انسانها کمتر دچار فرسودگی روانی میشوند، زیرا ارزشمندی خود را تنها به دستاوردهای بیرونی گره نمیزنند. این نگاه فرهنگی، پیوند مستقیمی با افزایش تابآوری دارد، چرا که فرد میآموزد حتی در شرایط ناکامی نیز، همچنان معنادار و مؤثر باقی بماند.
نقش نهادهای فرهنگی در تقویت تابآوری و تلاش
نهادهای فرهنگی، آموزشی و رسانهای نقشی اساسی در تقویت یا تضعیف ابعاد فرهنگی تابآوری دارند.
مدرسه، خانواده، رسانه و فضاهای فرهنگی محلی، مکانهایی هستند که در آنها ارزشهای مربوط به مواجهه با شکست، معنا دادن به رنج و استمرار تلاش بازتولید میشوند.
اگر نظام آموزشی صرفاً بر رقابت، نمره و موفقیتهای کوتاهمدت تمرکز کند، تلاش به فشاری فرساینده تبدیل میشود و تابآوری تضعیف میگردد که البته این اتفاق در بسیاری از نقاط دنیا افتاده است اما اگر آموزش بر یادگیری تدریجی، خطاپذیری و کار جمعی تأکید داشته باشد، تلاش به تجربهای سازنده و تابآوری به مهارتی درونی بدل میشود.
همزمان با گسترش رسانههای دیجیتال، فرهنگ با چالشهای جدیدی مواجه شده است.
سرعت تغییرات، گسستگی بین نسلی و تضعیف پیوندهای محلی و گسترش مقایسههای اجتماعی، تابآوری فرهنگی را با تهدید روبهرو کرده است.
در چنین شرایطی، تلاش فردی بدون پشتوانه فرهنگی، اغلب به اضطراب، احساس ناکافیبودن و فرسودگی منجر میشود.
تابآوری فرهنگی بویژه از طریق فعالیت های محله محور میتواند بهعنوان سپری در برابر این فشارها عمل کند.
فرهنگی که هویت محلی، مشارکت اجتماعی و گفتوگوی بیننسلی را تقویت کند، به افراد کمک میکند تا تلاش خود را در بستری معنادار و پایدار سامان دهند.
بعبارت دیگر یکی از مهمترین ابعاد فرهنگی تلاش، اجتماعی بودن آن است. تلاش زمانی به نیرویی پایدار تبدیل میشود که از سطح فردی فراتر رفته و به کنش جمعی بدل شود.
فرهنگ مشارکت، اعتماد و مسئولیت اجتماعی، بستر شکلگیری چنین تلاشی است.
در جوامعی که سرمایه اجتماعی بالاست، افراد احساس میکنند تلاش آنها دیده میشود و بخشی از یک کل بزرگتر است.
این احساس تعلق، تابآوری را افزایش داده و مانع از فروپاشی روانی در شرایط بحرانی میشود.
دکتر محمدرضا مقدسی مشاور عالی ماموریت ملی تاب آوری در ادامه تاکید میکند آنچه تابآوری و تلاش را در سطح فرهنگی به هم پیوند میدهد، «معنا»ست. فرهنگ، نظام تولید معناست و بدون معنا، نه تابآوری ممکن است و نه تلاش پایدار میماند.
انسانها زمانی میتوانند رنج را تحمل کنند که آن را در چارچوبی معنادار بفهمند و زمانی میتوانند تلاش کنند که آیندهای معنادار را تصور نمایند.
تابآوری فرهنگی، توان جامعه برای تولید معنا در دل بحران است و تلاش فرهنگی، کنش آگاهانه برای تحقق آن معنا در واقعیت اجتماعی.
ابعاد فرهنگی تابآوری و تلاش نشان میدهد که این دو مفهوم، فراتر از مهارتهای فردی، ریشه در ساختارهای معنایی، ارزشی و تاریخی جوامع دارند. فرهنگی که تلاش را ارزش بداند، شکست را آموزش تلقی کند و رنج را بیمعنا نکند، جامعهای تابآور خواهد ساخت. در دنیای امروز، بازاندیشی در ابعاد فرهنگی تابآوری و تلاش، نهتنها یک ضرورت نظری، بلکه پیششرطی اساسی برای توسعه انسانی و پایداری اجتماعی است.
گفتی است آدرس اصلی و رسانه تخصصی تابآوری ایران در سال ۱۳۹۴ در شهر کرمانشاه تأسیس شده است.
۰ بازدید
۰ امتیاز
۰ نظر
هنوز هیچ نظری ثبت نشده است !
