تدوین پروتکل ملی کارورزی در مددکاری اجتماعی ایران

گامی در جهت حرفه‌ای‌سازی و ارتقای کیفیت خدمات

خاطره اکبری نویسنده کتاب مسیر مسلامتی در ادامه آورده است مددکاری اجتماعی به عنوان یکی از رشته‌های علوم انسانی، نقش محوری در بهبود کیفیت زندگی افراد و جوامع ایفا می‌کند.
این حوزه فراتر از ارائه خدمات مستقیم، به دنبال توانمندسازی افراد، حل مسائل اجتماعی و ایجاد تغییرات مثبت در ساختار جامعه است.
در این راستا، کارورزی به عنوان رکن اساسی آموزش مددکاری اجتماعی، فرصتی گرانبها برای دانشجویان فراهم می آورد تا دانش نظری خود را با تجربه عملی پیوند داده و مهارت های لازم برای ورود به حرفه را کسب کنند.

با این حال، در حال حاضر، فقدان یک چارچوب جامع و استاندارد برای کارورزی در ایران، چالش های متعددی را برای دانشجویان، موسسات آموزشی و سازمان های ارائه دهنده خدمات مددکاری اجتماعی به همراه داشته است. این امر منجر به عدم هماهنگی در کیفیت کارورزی، شکاف بین دانش نظری و تجربه عملی و در نهایت، آمادگی ناکافی فارغ التحصیلان برای ورود به بازار کار شده است.

در این میان، تدوین یک پروتکل ملی کارورزی، نه تنها یک ضرورت آموزشی، بلکه گامی استوار در جهت حرفه ای سازی و ارتقای کیفیت خدمات مددکاری اجتماعی در کشور محسوب می شود. این پروتکل، با ارائه یک راهنمای عملی و منسجم، می تواند به استانداردسازی فرآیند کارورزی، افزایش مشارکت موسسات مختلف و ایجاد فرصت های شغلی متنوع تر برای دانشجویان کمک کند.

این رشته فراتر از ارائه خدمات مستقیم، با هدف توانمندسازی افراد، حل مسائل اجتماعی و ایجاد تغییرات مثبت در ساختار جامعه تلاش می‌کند. کارورزی به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر از آموزش مددکاری اجتماعی، فرصتی ارزشمند برای دانشجویان است تا دانش نظری خود را با تجربه عملی ترکیب کرده و مهارت‌های لازم برای ورود به حرفه را کسب کنند. با این حال، فقدان یک پروتکل ملی کارورزی منسجم و استاندارد در ایران، چالش‌های متعددی را برای دانشجویان، موسسات آموزشی و ارائه دهندگان خدمات مددکاری اجتماعی ایجاد کرده است. تدوین یک پروتکل ملی کارورزی، گامی ضروری و حیاتی در جهت حرفه‌ای‌سازی این رشته و ارتقای کیفیت خدمات مددکاری اجتماعی در کشور محسوب می‌شود. این مقاله با هدف بررسی جامع ضرورت‌ها، اهداف، ساختار و مراحل تدوین یک پروتکل ملی کارورزی برای مددکاری اجتماعی ایران، به نگارش درآمده است. هدف اصلی، ارائه یک راهنمای عملی و کاربردی برای تمامی ذینفعان این حوزه است تا با همکاری و مشارکت، به تدوین یک پروتکل ملی منسجم و کارآمد دست یابند.

Fieldwork Crisis ( بحران کارورزی)، اصطلاحی است که برای توصیف مجموعه چالش‌ها، مشکلات و موانعی به کار می‌رود که دانشجویان مددکاری اجتماعی در طول دوره کارورزی خود با آن مواجه می‌شوند. این بحران می‌تواند در جنبه‌های مختلف کارورزی بروز کند و بر سلامت روان، عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانشجویان تأثیر منفی بگذارد.

علل ایجاد بحران کارورزی:

• کمبود پشتیبانی: فقدان راهنمایی، نظارت و حمایت کافی از سوی استاد راهنما یا کارشناس ارشد.
• فقدان فرصت‌های یادگیری: عدم ارائه فرصت‌های مناسب برای کسب تجربه عملی در زمینه‌های مورد نیاز.
• بار کاری بیش از حد: حجم زیاد وظایف و مسئولیت‌ها که فراتر از توانایی‌های دانشجویان است.
• مسائل عاطفی و روانی: مواجهه با موقعیت‌های دشوار و پر استرس در کار با افراد آسیب‌پذیر.
• عدم تطابق با انتظارات: عدم تطابق بین انتظارات دانشجویان و واقعیت‌های محیط کار.
• مشکلات سازمانی: مشکلات موجود در سازمان کارورزی (مانند کمبود منابع، مدیریت ضعیف، عدم هماهنگی بین کارکنان).
• تضاد ارزش‌ها: مواجهه با موقعیت‌هایی که ارزش‌های شخصی دانشجو با ارزش‌های سازمان کارورزی تضاد دارد.

ضرورت تدوین پروتکل ملی کارورزی

وجود یک پروتکل ملی کارورزی در مددکاری اجتماعی ایران، از چند منظر ضروری به نظر می‌رسد:

*استانداردسازی کیفیت کارورزی: عدم وجود یک پروتکل ملی، منجر به تفاوت‌های قابل توجه در کیفیت و محتوای کارورزی در موسسات مختلف آموزشی و ارائه دهنده خدمات شده است. این تفاوت‌ها می‌تواند بر سطح آمادگی دانشجویان برای ورود به حرفه و کیفیت خدمات مددکاری اجتماعی تأثیر منفی بگذارد. یک پروتکل ملی، با تعیین حداقل استانداردها و دستورالعمل‌ها، به استانداردسازی کیفیت کارورزی کمک خواهد کرد.

* تطبیق با نیازهای حرفه‌ای: نیازهای حرفه‌ای مددکاری اجتماعی در طول زمان تغییر می‌کنند. یک پروتکل ملی، باید به طور منظم با نیازهای به‌روز این حرفه تطبیق داده شود تا دانشجویان با مهارت‌ها و دانش لازم برای پاسخگویی به این نیازها مجهز شوند.

افزایش مشارکت موسسات: تدوین یک پروتکل ملی، می‌تواند به افزایش مشارکت موسسات آموزشی و ارائه دهنده خدمات در طراحی و اجرای کارورزی کمک کند. این مشارکت می‌تواند منجر به ایجاد فرصت‌های کارورزی بیشتر و متنوع‌تر برای دانشجویان شود.

*شفافیت و پاسخگویی: یک پروتکل ملی، با تعیین وظایف و مسئولیت‌های تمامی ذینفعان، به افزایش شفافیت و پاسخگویی در زمینه کارورزی کمک خواهد کرد.

*کسب اعتبار بین‌المللی: تدوین یک پروتکل ملی کارورزی استاندارد، می‌تواند به کسب اعتبار بین‌المللی برای موسسات آموزشی و ارائه دهنده خدمات مددکاری اجتماعی ایران کمک کند.

اهداف تدوین پروتکل ملی کارورزی

اهداف اصلی تدوین یک پروتکل ملی کارورزی در مددکاری اجتماعی ایران، عبارتند از:

* آماده‌سازی دانشجویان برای ورود به حرفه:  دانشجویان باید با مهارت‌ها، دانش و نگرش لازم برای ارائه خدمات مددکاری اجتماعی در محیط‌های مختلف، مجهز شوند.

* توسعه مهارت‌های عملی دانشجویان:کارورزی باید به دانشجویان امکان دهد تا مهارت‌های عملی خود را در زمینه ارزیابی، برنامه‌ریزی، مداخله و ارزیابی خدمات مددکاری اجتماعی توسعه دهند.

* افزایش آگاهی دانشجویان از مسائل اجتماعی: کارورزی باید به دانشجویان کمک کند تا آگاهی خود از مسائل اجتماعی و فرهنگی مرتبط با مددکاری اجتماعی افزایش دهند.

* توسعه نگرش حرفه‌ای در دانشجویان:کارورزی باید به دانشجویان کمک کند تا نگرش حرفه‌ای در زمینه اخلاق، مسئولیت‌پذیری و تعهد به ارائه خدمات با کیفیت توسعه دهند.

*ایجاد فرصت‌های کارورزی بیشتر و متنوع‌تر: پروتکل ملی باید به ایجاد فرصت‌های کارورزی بیشتر و متنوع‌تر برای دانشجویان کمک کند، شامل کارورزی در سازمان‌های دولتی، غیردولتی و خصوصی.

محتوای پیشنهادی پروتکل ملی کارورزی

پروتکل ملی کارورزی باید شامل محتوای زیر باشد:

*تعریف کارورزی و انواع آن:کارورزی باید به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از آموزش مددکاری اجتماعی تعریف شود و انواع مختلف کارورزی (مانند کارورزی در سازمان‌های دولتی، غیردولتی، خصوصی و کارورزی پژوهشی)  توضیح داده شوند.
*شرایط پذیرش کارورزی:  شرایط پذیرش کارورزی (مانند معدل،  توصیه‌نامه و مصاحبه) باید مشخص شوند.
*مدت کارورزی:مدت کارورزی (مانند تعداد ساعات و دوره‌ها) باید مشخص شوند.
*مسئولیت‌های دانشجویان و کارآموزان: مسئولیت‌های دانشجویان و کارآموزان (مانند حضور در جلسات، انجام وظایف و  رعایت قوانین) باید مشخص شوند.
* مسئولیت‌های سازمان‌های کارورزی: مسئولیت‌های سازمان‌های کارورزی (مانند  ارائه راهنمایی و نظارت بر کارآموزان) باید مشخص شوند.
* ارزیابی کارورزی:  روش‌های ارزیابی کارورزی (مانند  ارزیابی توسط استاد،  کارآموز و سازمان) باید مشخص شوند.
* اخلاق حرفه‌ای در کارورزی: اصول اخلاق حرفه‌ای (مانند  محرمانگی،  احترام به  کارآموز و  رعایت قوانین) باید توضیح داده شوند.
* گزارش کارورزی:فرمت و محتوای گزارش کارورزی باید مشخص شوند.

نتیجه‌گیری نهایی و سخن پایانی

تدوین پروتکل ملی کارورزی  برای آموزش مددکاری اجتماعی ضروری است.
پروتکل ملی باید به ارتقای کیفیت آموزش،  ایجاد فرصت‌های کارورزی  بیشتر و متنوع‌تر،  و  توسعه  مددکاران اجتماعی با کیفیت  کمک کند.  تدوین پروتکل ملی  باید  با  همکاری  متخصصین  آموزش  مددکاری  اجتماعی،  سازمان‌های  کارورزی،  و  دولت  انجام  شود.
تدوین پروتکل ملی کارورزی در مددکاری اجتماعی ایران، گامی حیاتی و ضروری در جهت ارتقای کیفیت آموزش و حرفه‌ای‌سازی این رشته است.
در این مقاله، به بررسی ضرورت‌ها، اهداف، و عناصر کلیدی یک پروتکل ملی کارورزی پرداخته شد.  به طور خلاصه، می‌توان گفت که یک پروتکل ملی کارورزی باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:

*  استانداردسازی: تعیین حداقل استانداردها و دستورالعمل‌ها برای کیفیت کارورزی در موسسات مختلف.
*  تطبیق‌پذیری:به روز رسانی منظم با نیازهای در حال تغییر حرفه مددکاری اجتماعی و مسائل اجتماعی.
*  مشارکت‌محور: ایجاد فضایی برای همکاری و مشارکت فعال موسسات آموزشی، سازمان‌های ارائه دهنده خدمات و دانشجویان.
*  شفافیت و پاسخگویی:تعیین وظایف و مسئولیت‌های تمامی ذینفعان و ایجاد سازوکارهای ارزیابی کارآمد.
*  تمرکز بر اخلاق حرفه‌ای: تأکید بر اصول اخلاقی و مسئولیت‌پذیری در ارائه خدمات مددکاری اجتماعی.

برای تحقق این اهداف، پیشنهادهای زیر ارائه می‌گردد:

1.  تشکیل یک کمیته تخصصی: تشکیل یک کمیته متشکل از متخصصین آموزش مددکاری اجتماعی، کارشناسان سازمان‌های ارائه دهنده خدمات، و نمایندگان دانشجویان، برای تدوین و بازنگری پروتکل ملی.
2.  برگزاری کارگاه‌های آموزشی:برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای موسسات آموزشی و سازمان‌های ارائه دهنده خدمات، با هدف آشنایی با مفاد پروتکل ملی و نحوه اجرای صحیح آن.
3.  ایجاد یک سامانه آنلاین:  ایجاد یک سامانه آنلاین برای ثبت و پیگیری فرصت‌های کارورزی و تسهیل ارتباط بین دانشجویان و سازمان‌ها.
4.  ارزیابی مستمر: انجام ارزیابی‌های مستمر از اجرای پروتکل ملی و اعمال اصلاحات لازم بر اساس نتایج ارزیابی.
5. حمایت دولتی:  تأمین حمایت مالی و اداری از سوی دولت برای اجرای پروتکل ملی و تسهیل دسترسی دانشجویان به فرصت‌های کارورزی.

با اجرای این پیشنهادات و با تکیه بر تخصص و تجربه تمامی ذینفعان، می‌توان پروتکل ملی کارورزی را به عنوان یک ابزار مؤثر در ارتقای سطح کیفی آموزش مددکاری اجتماعی و بهبود کیفیت خدمات مددکاری اجتماعی در ایران تثبیت کرد. این امر نه تنها به توانمندسازی فارغ التحصیلان و افزایش رقابت‌پذیری آن‌ها در بازار کار کمک می‌کند، بلکه به ارتقای رفاه و بهبود کیفیت زندگی افراد و جوامع در سراسر کشور نیز یاری خواهد رساند.